احادیث و روایات تربیتی

1- برکت خانه

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم:

بَیْتٌ لا صِبْیانَ فیهِ لا بَرَكَةَ فیهِ

خانه‏ اى كه كودك در آن نباشد ، بركت ندارد.

نهج الفصاحه ص374 ، ح1096

 

 

2. فرزند شایسته

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم:

اِنَّ الْوَلَدَ الصّالِحَ رَیْحانَةٌ مِنْ رَیاحینِ الْجَنَّةِ

فرزند شایسته ، گُلى از گل‏هاى بهشت است .

كافى ، ج 6، ص 3

 

3. دعا هنگام آمیزش

امام باقر علیه السلام:

اِذا اَرَدْتَ الْوَلَدَ فَقُلْ عِنْدَ الْجِماعِ : اَللّهُمَّ ارْزُقْنى وَلَدا وَ اجْعَلَهُ تَقیّا لَیسَ فى خَلْقِهِ زِیادَةٌ وَ لا نُقْصانٌ وَ اجْعَلْ عاقِبَتَهُ اِلى خَیْرٍ؛(1)

هرگاه فرزند خواستى ، هنگام آمیزش بگو : بار الها! به من فرزندى عطا كن و او را با تقوا قرار ده و در آفرینش او، كم و زیادى نباشد و او را عاقبت به خیر گردان .

كافى، ج 6 ، ص 10، ح 12.

 

4.تربیت در رحم مادر با غذای حلال

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم:

اَدِّبُوا اَوْلادَكُمْ فى بُطونِ اُمَّهاتِهِمْ. قیلَ: وَكَیْفَ ذلِكَ یا رَسُولَ اللّه‏ِ؟ فَقالَ: بِاِطْعامِهِمُ الْحَلالَ؛

فرزندانتان را در رحم مادرانشان تربیت كنید. سوال شد: این چطور ممكن است، اى رسول خدا؟ فرمودند: با خوراندن غذاى حلال (به مادرانشان).

جُنگ مهدوى، ص .132

 

5. امام صادق علیه ‏السلام :

مِیرَاثُ اللّهِ مِن عَبدِهِ المُؤمِنِ الوَلَدُ الصَّالِحِ ...؛

میراث خداوند به بنده مؤمنش فرزند صالح است

وسائل الشیعة، ج15، ص97.

 

6.فرزندان دختر برکت اند

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم:

اَلْبَناتُ هُنَّ الْمُشْفِقاتُ الْمُجَهِّزاتُ الْمُبارَكاتُ، مَنْ كانَتْ لَهُ ابْنَةٌ واحِدَةٌ جَعَلَهَا اللّه‏ُ لَهُ سِتْرا مِنَ النّارِ، و مَنْ كانَتْ عِنْدَهُ ابْنَتانِ اُدْخِلَ الْجَنَّةَ بِهِما، وَ مَنْ كانَتْ عِنْدَهُ ثَلاثُ بَناتٍ أوْ مِثْلُهُنَّ مِنَ الاَْخَواتِ وُضِعَ عَنْهُ الْجِهادُ وَ الصَّدَقَةُ ؛(1)

دختران ، دلسوز ، مددكار و بابركت ‏اند . هر كس یك دختر داشته باشد ، خداوند ، او را پوششى از دوزخ قرار مى‏ دهد و هر كس دو دختر داشته باشد ، به خاطر آن وارد بهشت مى ‏شود و هر كس سه دختر یا مانند آن خواهر داشته باشد ، جهاد و صدقه از او برداشته مى ‏شود .

كنز العمّال

 

7.بدترین پدران

امام باقر علیه السلام:

شَرُّ الابَاءِ مَن دَعَاهُ البِرُّ اِلَى الاِفرَاطِ وَ شَرُّ الاَبنَاءِ مَن دَعَاه التَّقصِیرِ اِلَى العُقُوقِ"؛

بدترین پدران كسى است كه [در نیكى از حد اعتدال خارج شود و] به زیاده ‏روى بگراید و بدترین فرزندان فرزندى است كه در اثر كوتاهى، به عاق والدین دچار شود.

تاریخ یعقوبى، ج 2، ص 486.

 

8. زمان مناسب برای آمیزش

امام رضا علیه السلام:

لا تَقْرَبِ النِّساءَ فی اَوَّلِ اللَّیْلِ لا شِتاءً وَ لا صَیْفا وَ ذلِكَ اَنَّ الْمَعِدَةَ وَ الْعُروقَ تَـكونُ مُمْتَلِئَةً وَ هُوَ غَیْرُ مَحْمودٍ ، یُتَخَوَّفُ مِنْهُ الْقولَنْجُ وَ الفالِجُ ، وَ الْلَّقْوَةُ وَ النِّقرِسُ ، وَ الْحَصاةُ وَ التَّقْطیرُ ، وَ الْفَتْقُ وَ ضَعْفُ الْبَصَرِ وَ الدِّماغِ. فَاِذا اُریدَ ذلِكَ فَلْیَكُنْ فى آخِرِ اللَّیْلِ؛ فَاِنَّهُ اَصَحُّ لِلْبَدَنِ ، وَ اَرْجى لِلْوَلَدِ ، وَ اَذْكى لِلْعَقْلِ فِى الْوَلَدِ الَّذى یُقْضى بَیْنَهُما؛(1)

آغاز شب ، چه در زمستان و چه در تابستان ، با زنان آمیزش مكن ، این بدان جهت است كه معده و رگ‏ها پُرند و این وضعیت مناسبى [براى آمیزش] نیست و بیم قولنج و فلج و لقوه چانه و نِقرس و سنگ كلیه و تقطیر (چكایش) بول وفتق و ضعف در بینایى و ذهن مى‏ رود . پس اگر قصد آمیزش دارد ، باید در پایان شب انجام دهد، كه براى بدن ، صحت‏ افزاتر و براى فرزنددار شدن امیدبخش ‏تر و براى باهوش شدن فرزندى كه در این میان پدید مى‏ آید ، بهتر است .

طب الامام الرضا علیه السلام، ص 64.

 

9.تربیت بدون خشم

امام على علیه ‏السلام :

 لا أدَبَ مَعَ غَضَبٍ

با خشم، تربیت ممكن نیست .

غرر الحكم ،

 

10.ضرورت آشناکردن فرزندان با کلام اهل بیت

امام صادق علیه ‏السلام :

بَادِرُوا اَحدَاثَكُم بِالحَدِیثِ قَبلَ اَن تَسبِقَكُم اِلَیهِم المُرجِئَة بِرَأیِهَا

 فرزندانتان را با كلام [ما] آشنا كنید پیش از آن كه مرجئه (و دیگر فرقه‏ هاى منحرف عقیدتى) بر شما سبقت بگیرند [ و آنان را منحرف سازند].

فروع كافى، ج2، ص94.

 

11. تاثیر خوردن به

امام صادق علیه ‏السلام :

مَنْ اَكَلَ سَفَرجَلَةً عَلَى الرِّیقِ طابَ ماؤُهُ وَ حَسُنَ وَلَدُهُ

هر كس ناشتا یك بِهْ بخورد ، نطفه ‏اش پاكیزه مى ‏شود و فرزندش نیكو مى‏ گردد .

كافى ، ج 6، ص 357، ح 3 .

 

12. تاثیر خوردن خربزه برای زن باردار

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم:

ما مِن اِمْرَاَةٍ حامِلَةٍ اَكَلَتِ الْبِطِّیخَ اِلاّ یَكونُ مَولودُها حَسَنَ الْوَجْهِ وَ الْخُلُقِ

هیچ زن باردارى نیست كه خربزه بخورد ، مگر این كه فرزندش زیبا و خوش اخلاق مى‏ گردد .

طب النبی صلی الله علیه و آله و سلم، ص 10.

 

13.خرما و بردباری فرزند

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم:

اَطْعِمُوا الْمَرأَةَ فى شَهْرِها الَّذى تَلِدُ فیهِ التَّمْرَ فَاِنَّ وَلَدَها یَكونُ حَلیما نَقیّا

به زن، در ماهى كه زایمان كرده ، خرما بدهید ، چرا كه فرزند او بردبار و پاك مى‏شود .

مكارم الأخلاق ، ص 169 .

 

14.اذان و اقامه پس ازتولد

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم:

مَنْ وُ لِدَ لَهُ مَولودٌ فَلْیُؤَذِّنْ فى اُذُنِهِ الْیُمْنى بِاَذانِ الصَّلاةِ وَلْیُقِمْ فِى الْیُسْرى فَاِنَّها عِصْمَةٌ مِنَ الشَّیْطانِ الرَّجیمِ ؛

به هر كس فرزندى داده شود ، باید در گوش راست او اذان نماز و در گوش چپ او اقامه بگوید ؛ چرا كه مایه ایمنى از شیطانِ رانده شده است .

كافى ، ج 6، ص 24، ح 6.

 

15.شیر مادر بهترین غذا

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم:

لَیْسَ لِلصَّبىِّ لَبَنٌ خَیْرٌ مِنْ لَبَنِ اُمِّهِ ؛(1)

براى كودك ، هیچ شیرى بهتر از شیر مادرش نیست .

عیون اخبار الرضا ، ج 1، ص 38، ح 69 .

 

16.مدت شیردهی

امام صادق علیه السلام:

اَلرَّضاعُ واحِدٌ وَ عِشْرونَ شَهْرا، فَما نَقَصَ فَهُوَ جَورٌ عَلَى الصَّبىِّ ؛(1)

شیرخوارى ، 21 ماه است . پس هر چه كم شود ، ظلم بر كودك است .

كافى ، ج 6، ص 40، ح 3 .

 

17.ثواب بارداری و شیردهی

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله وسلم:

زن از روزی که  حامله می شود تازمان وضع حمل وتاگرفتن فرزند از شیر ٬ثواب کسی را دارد که در سر حد کفار فعالیت نمایدودفع شر آنان از مسلمانان کند واگر در این بین بمیرد ثواب شهیدان را دارد.

حلیة المتقین فصل ۷/ ص۱۱۵

 

18.پاداش برای والدین دارای دختر

امام صادق علیه السلام:

اَ لْبَنونَ نَعیمٌ وَ الْبَناتُ حَسَناتٌ وَ اللّه‏ُ یَسْألُ عَنِ النَّعیمِ ، وَ یُثیبُ عَلَى الحَسَناتِ

پسران، نعمت ‏اند و دختران خوبى. خداوند ، از نعمت‏ها سؤال مى ‏كند و به خوبى ‏ها پاداش مى ‏دهد .

كافى ، ج 6، ص 7، ح 12 .

 

19.ختنه کردن در روز هفتم

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم:

طَهِّروا اَولادَكُمْ یَوْمَ السّابِـعِ فَاِنَّهُ اَطْیَبُ وَ اَطْهَرُ و اَسْرَعُ لِنَباتِ اللَّحْمِ، وَ اِنَّ الأَْرْضَ تَنْجُسُ مِنْ بَولِ الاَْغْلَفِ اَرْبَعینَ صَباحا

روز هفتم [تولّد] ، فرزندتان را [با ختنه] پاك كنید ، چرا كه مایه تمیزى و پاكیزگى بیشتر و رویِش شتابنده ‏ترِ گوشت است و زمین ، چهل روز از بول شخص ختنه نشده ، آلوده مى ‏ماند .

كافى ، ج6، ص35، ح2.

 

20.انتخاب دایه شایسته برای شیردادن

امام على علیه السلام:

تَخَیـَّروا لِلرَّضاعِ كَما تَتَخَیَّرونَ لِلنِّـكاحِ، فَاِنَّ الرَّضاعَ یُغَیِّرُ الطِّباعَ

براى شیردادن ، [دایه ‏هاى شایسته [انتخاب كنید، همان‏گونه كه براى ازدواج انتخاب مى ‏كنید ، چرا كه شیر ، طبیعت‏ها را تغییر مى ‏دهد .

قرب الاسناد ، ص 93، ح 312.

 

21.برخی ازاعمال روز هفتم تولد

عمرو بن شعیب عن أبیه عن جدّه:

اِنَّ النَّبىَّ صلی الله علیه و آله و سلماَمَرَ بِتَسمَیةِ الْمَولودِ یَوْمَ سابِعِهِ وَ وَضْعِ الاَْذى عَنهُ وَ العَقِّ

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم به نام‏گذارى كودك در روز هفتمِ تولّد و كوتاه كردن موى او و عقیقه كردن ، فرمان داد .

سنن الترمذى ، ج 5، ص 132، ح 2832.

 

22.رفتار کودکانه با کودکان

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم:

مَنْ كانَ عِنْدَهُ صَبِىٌّ فَلْیَتَصابَ لَهُ

هر كس با كودك سروكار دارد ، با او كودكانه رفتار كند .

من لا یحضره الفقیه ، ج 3، ص 483، ح 4707.

 

23.انتخاب نام خوب برای فرزند

امام على علیه السلام:

وَ حَقُّ الوَلَدِ عَلَى الوالِدِ أنْ یُحَسِّنَ اِسمَهُ وَ یُحَسِّنَ اَدَبَهُ، و یُعَلِّمَهُ القُرآنَ

حقّ فرزند بر پدر ، آن است كه نام خوب بر او بگذارد و او را خوب تربیت كند و قرآن به او بیاموزد .

نهج البلاغة ، حكمت 399.

 

24.محبت داشتن به  فرزند

امام صادق علیه السلام:

اِنَّ اللّه‏َ لَیَرْحَمُ الْعَبْدَ لِشِدَّةِ حُبِّهِ لِوَلَدِهِ

بدون تردید ، خداوند بر بنده خود به خاطر شدّت محبّت به فرزندش ، رحم مى‏كند .

كافى ، ج 6، ص 50، ح 5.

 

25.اکرام مادر توسط پدر

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم:

حَقُّ الْوَلَدِ عَلى والِدِهِ... اَنْ یَسْتَفْرِهَ اُمَّهُ

حق فرزند بر پدر این است كه مادر او را گرامى بدارد.

كافى ، ج 6، ص 48، ح 6.

 

26.ثواب آرام کردن کودکان

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم:

مَنْ بَكى صَبىٌّ لَهُ فَاَرْضاهُ حَتّى یُسَكِّنَهُ ، اَعْطاهُ اللّه‏ُ عَزَّوَجَلَّ مِنَ الْجَنَّةِ حَتّى یَرْضى

هر كس كودك گریان خود را راضى كند تا آرام شود ، خداوند از بهشت آن‏قدر به او مى ‏دهد تا راضى شود .

الفردوس ، ج 3، ص 549، ح 5715 .

 

27.نوازش کودکان

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم:

كانَ النَّبىُّ صلی الله علیه و آله و سلم اِذا اَصْبَحَ مَسَحَ عَلى رُؤُوسِ وُلْدِهِ وَ وُلْدِ وُلْدِهِ

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم هر روز صبح بر سر فرزندان و نوه ‏هایشان دست [نوازش] مى‏ كشیدند.

بحارالأنوار، ج 104، ص 99، ح 75.

 

28.زدن و قهر کردن با کودکان

امام كاظم علیه السلام:

قالَ بَعْضُهُم : شَكْوَتُ اِلى ابِى الْحَسَنِ موسى علیه السلامابنا لى ، فَقالَ : لا تَضْرِبْهُ، وَاهْجُرْهُ وَ لا تُطِلْ

كسى گفت : از فرزندم به امام كاظم علیه السلام شكایت كردم . ایشان فرمودند : «او را نزن بلكه با او قهر كن ولى نه به مدّت طولانى .

عدّة الداعى ، ص 79.

 

29.امیری، فرمانبرداری و وزیری کودک

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم:

اَ لْوَلَدُ سَیِّدٌ سَبْعَ سِنینَ، وَ عَبْدٌ سَبْعَ سِنینَ، وَ وَزیرٌ سَبْعَ سِنینَ

فرزند هفت سال سروَر، هفت سال فرمانبردار، و هفت سال وزیر است .

مكارم الاخلاق، ص 222 .

 

30.کودک باید سوال کند

امام على علیه السلام:

مَنْ سَاَلَ فى صِغَرِهِ اَجابَ فى كِبَرِهِ

هر كس در خردسالى سؤال كند، در بزرگ‏سالى ‏اش پاسخ مى ‏دهد .

غرر الحكم ، ح 8273.

 

31.به قول خود وفا کنید

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم:

اَحِبُّوا الصِّبْیانَ وَ ارْحَمُوهُمْ ، وَ اِذا وَ عَدتُموهُمْ شَیْئا فَفُوا لَهُمْ ، فَاِنَّهُمْ لا یَدْرونَ اِلاّ اَ نَّـكُمْ تَرْزُقونَهُمْ

كودكان را دوست بدارید و با آنان مهربان باشید و هرگاه به آنان وعده دادید ، به آن وفا كنید ، زیرا آنان ، روزى دهنده خود را كسى غیر از شما نمى ‏دانند .

كافى ، ج 6، ص 49، ح 3.

 

32.بازیگوشی و شیطنت کودکان

امام كاظم علیه السلام:

تُسْتَحَبُّ عَرامَةُ الصَّبىِّ فى صِغَرِهِ لِیَكونَ حَلیما فى كِـبَرِهِ، ما یَنْبَغى اَنْ یَكونَ اِلاّ هكَذا

خوب است بچّه در كودكى بازی‏گوش باشد تا در بزرگ‏سالى بردبار گردد و شایسته نیست كه جز این باشد .

كافى ، ج 6، ص 51، ح 2 .

 

33.صفات خوب کودکان

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم:

اُحِبُّ الصِّبْیانَ لِخَمْسٍ : اَلاَْوَّلُ : اَنـَّهُمْ هُمُ الْبَكّاؤونَ ، وَالثّانى : یَتَمَرَّغونَ بِالتُّرابِ وَ الثّالِثُ : یَخْتَصِمونَ مِنْ غَیْرِ حِقْدٍ وَ الرّابِـعُ : لا یَدَّخِرونَ لِغَدٍ شَیئا وَ الْخامِسُ : یُعَمِّرونَ ثُمَّ یُخَرِّبونَ

كودكان را به خاطر پنج چیز دوست مى‏ دارم : اول آن‏كه بسیار مى‏ گِریند ، دوم آن‏كه با خاك بازى مى ‏كنند، سوم آن‏كه دعوا كردن آنان همراه با كینه نیست؛ چهارم آن‏كه چیزى براى فردا ذخیره نمى‏ كنند، پنجم آن‏كه مى‏ سازند و سپس، خراب مى‏ كنند (دل‏بستگى ندارند) .

مواعظ العددیّه ، ص 259.

 

 34.تفریح کودکان با خاک

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم:

 اِنَّ التُّرابَ رَبیعُ الصِّبْیانِ

 خاك، بهارِ (تفریحگاهِ) كودكان است .

معجم الكبیر ، ج 6، ص 140، ح 5775.

 

35.زمان امر کردن کودکان به نماز و روزه

امام باقر علیه السلام:

اِنّا نَاْمُرُ صِبْیانَنا بِالصَّلاةِ اِذا كانوا بَنى خَمْسِ سِنینَ ، فَمُروا صِبْیانَـكُمْ بِالصَّلاةِ اِذا كانوا بَنى سَبْعِ سِنینَ، وَ نَحْـنُ نَأمُرُ صِبْیانَنـا بِالصَّـوْمِ اِذا كانوا بَنى سَبْعِ سِنینَ بِما اَطاقوا مِن صیامِ الْیَومِ اِن كانَ اِلى نِصْفِ النَّهارِ اَوْ اَكْثَرَ مِنْ ذلِكَ اَوْ اَقَلَّ، فَاِذا غَلَبَهُمُ الْعَطَشُ وَ الْغَرَثُ اَفْطَروا، حَتّى یَتَعَوَّدُوا الصَّومَ وَ یُطیقوهُ، فَمُروا صِبیانَـكُم اِذا كانوا بَنى تِسْعِ سِنینَ بِالصَّومِ مَا اسْتَطاعوا مِن صیامِ الْیَوْمِ، فَاِذا غَلَبَهُمُ الْعَـطَشُ اَفْطَروا

ما كودكان خود را وقتى پنج ساله ‏اند ، به نماز امر مى‏ كنیم ؛ ولى شما كودكانتان را وقتى هفت ساله شدند ، به نماز امر كنید . ما كودكان خود را وقتى هفت ساله ‏اند ، به روزه وامى ‏داریم ، به اندازه‏اى كه توان دارند ، چه نصف روز باشد یا بیشتر یا كمتر . وقتى تشنگى و گرسنگى بر آنان چیره شد ، افطار مى ‏كنند تا این‏كه به روزه ، عادت كنند و توان آن را بیابند ، ولى شما كودكانتان را وقتى نُه ساله شدند ، به اندازه‏اى كه توان دارند ، به روزه وا دارید و وقتى تشنگى بر آنان چیره شد ، افطار كنند .

كافى ، ج 3، ص 409، ح 1.

 

36.امام صادق علیه السلام:

اِذا بَلَغَتِ الجاریَةُ سِتَّ سِنینَ فَلا تُقَبِّلها وَالْغُلامُ لا یُقَـبِّلُ الْمَرْاَ ةَ اِذا جاوَزَ سَبْعَ سِنینَ

چون دختر [نامحرم] شش ساله شد ، او را نبوس و پسر نیز چون از هفت سالگى گذشت ، زن [نامحرم] را نبوسد .

مكارم الأخلاق ، ج 1، ص 479، ح 1659 .

 

37.ثواب بوسیدن و شاد کردن فرزندان

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم:

مَنْ قَـبَّلَ وَلَدَهُ كَـتَبَ اللّه‏ُ عَزَّوَجَلَّ لَهُ حَسَنَةً وَمَنْ فَرَّحَهُ فَرَّحَهُ اللّه‏ُ یَوْمَ الْقیامَةِ، وَمَنْ عَلَّمُهُ الْقُرآنَ دُعىَ بِالاَْبـَوَیْنِ فَیُكْسَیانِ حُلَّتَیْنِ یُضى‏ءُ مِنْ نورِهِما وُجوهُ اَهْلِ الْجَنَّةِ ؛

هر كس فرزندش را ببوسد ، خداوند عزّوجلّ براى او ثواب مى‏ نویسد و هر كسى كه او را شاد كند ، خداوند روز قیامت او را شاد خواهد كرد و هر كس قرآن به او بیاموزد ، پدر و مادرش دعوت مى ‏شوند و دو لباس بر آنان پوشیده مى‏ شود كه از نور آنها ، چهره ‏هاى بهشتیان نورانى مى‏ گردد .

كافى ، ج 6، ص 49، ح 1.

 

38.تبعیض بین فرزندان نگذارید

امام على علیه السلام:

اِنَّ النَّبىَّ صلی الله علیه و آله و سلم اَبْصَرَ رَجُلاً لَهُ وَلَدانِ فَقَـبَّلَ اَحَدَهُما وَتَرَكَ الآْخَرَ . فَقالَ رَسولُ اللّه‏ِ صلی الله علیه و آله و سلم: فَهَلاّ واسَیْتَ بَیْنَهُما ؛

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم كسى را دیدند كه دو فرزند داشت . یكى را بوسید و دیگرى را رها كرد . پیامبر خدا به او فرمودند : چرا میان آنان یكسان عمل نكردى؟

جعفریّات ، ص 55 .

 

39.رابطه سرزنش و لجبازی

امام على علیه السلام:

اَلاِْفْراطُ فِى الْمَلامَةِ یَشُبُّ نیرانَ اللَّجاجِ

زیاده‏روى در سرزنش كردن ، آتش لجاجت را شعله‏ ور مى ‏سازد .

تحف العقول ، ص 84 .

 

40.جداسازی رخت خواب کودکان از هم

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم:

اِذا بَلَغَ اَوْلادُكُمْ سَبْعَ سِنینَ فَفَرِّقوا بَیْنَ فُرُشِهِمْ

هرگاه كودكانتان به هفت‏ سالگى رسیدند، رخت‏خواب‏ هایشان را جدا كنید.

مستدرك على الصحیحین ، ج 1، ص 317، ح 721 .