قانون پذیری در کودکان (قسمت دوم)

قانون پذیری در کودکان (قسمت دوم)

قانون پذیری در کودکان (قسمت اول)

با انجام تمام اقداماتی که در قسمت قبل ذکر شد، باز هم ممکن است با کودکتان به مشکل بربخورید، به همین خاطر در ادامه، راه کارهایی را بیان می کنیم تا بهتر بتوانید فرمان پذیری را به او آموزش دهید:

چگونه با بی انضباطی کودک برخورد کنید؟

در بیش تر اوقات، رفتار بد بچه ها نه برای انتقام گرفتن از ما، که برای رسیدن به خواسته هایشان است. در مواقعی نیز، بدرفتاری کودک به خاطر این است که او از نظر جسمی، آمادگی انجام کاری را ندارد. یک کودک دوساله ممکن است بارها لیوان شیرش را بریزد؛ زیرا نمی تواند دسته فنجان را به خوبی نگه دارد. گاهی نیز بدرفتاری او برای این است که می خواهد خودش نیازهایش را برآورده کند (حس مسئولیت پذیری) یا می خواهد ببیند چه قدر از سوی والدین و مربیان مورد پذیرش است و یا توجه دیگران را به خود جلب کند.

1.اقدامات جزئی

شما باید با رفتار بد فرزندتان برخورد کنید، اما خوش بختانه در بیشتر موارد مجبور به اقدام جدی نیستید؛ بلکه تنها با اقداماتی جزئی می توانید در برابر رفتار بد او بایستید. از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:

            نادیده گرفتن (تغافل)

گاهی نادیده گرفتن مسائل جزئی و بی اهمیت، بهترین روش برخورد با کودک است. ممکن است ابتدا حس کنید که کاری برای بهبود وضعیت انجام نداده اید، اما با استفاده حساب شده و مداوم از این روش، به نتایج حیرت انگیزی خواهید رسید و برخی از رفتارهای نامطلوب کودک را اصلاح خواهید کرد. مثلاً زمانی که کودک با رفتار نادرست خود، سعی در جلب توجه شما دارد، استفاده از این روش، معجزه می کند.

کودک به خوبی می داند چه رفتاری در چه هنگامی شما را بیشتر آزار می دهد؛ بنابراین برای جلب توجه شما زیرکانه عمل می کند؛ مثلاً درست، موقعی که مهمانان وارد اتاق پذیرایی شدند، شروع به دویدن دور اتاق و پریدن روی مبل ها می کند و یا هنگامی که دارید با تلفن صحبت می کنید، بلندبلند آواز می خواند حال اگر بتوانید این رفتارها را تحمل کنید و آن ها را نادیده بگیرید، کودک از آن ها دست خواهد کشید؛ زیرا به هدف خود که جلب توجه شما بوده است، دست نیافته است. البته در کنار این عمل باید از رفتارهای مثبت او نیز تعریف کنید تا به این نیاز؛ یعنی نیاز به توجه در جای خود پاسخ دهید.

            علامت دادن

الف) علامت های غیرکلامی

گاهی یک نگاه تند و طولانی، کودک را به کاری که باید انجام دهد راهنمایی می کند؛ زیرا چشم ها حرف می زنند. علامت دادن با دست نیز می تواند ابزار مهمی در نظم آموزی باشد.

ب) علامت های کلامی

کلام، بهترین راه برای برقراری یک ارتباط مؤثر است. شما می توانید پیامتان را با خونسردی و بیانی ملایم به فرزندتان مخابره کنید. برای تأثیرگذاری بهتر، خوب است از جمله هایی با فاعل «من» استفاده کنید. برای مثال اگر کودکتان اتاق را به هم ریخته است، به جای این که او را سرزنش کنید و بگویید «تو چه قدر بچه بدی هستی!» یا «تو باید از خودت خجالت بکشی!» بهتر است بگویید «من از این که اتاق به هم ریخته باشد خیلی ناراحت می شوم».

این جمله فاقد بار سرزنش، تحقیر و اجبار است و تنها به کودک می فهماند که والدین او چه احساسی دارند و او را تحریک می کند تا به آن ها کمک کند. درباره بچه های کوچک تر، برای این که بتوانند جمله های با فاعلِ «من» را درک کنند، بهتر است از پیام های غیرکلامی استفاده کنید؛ مثلاً وقتی در فروشگاه، کودک خود را بغل گرفته اید و او مرتباً به شکم شما لگد می زند و با هر لگد، خنده ای سر می دهد، فوراً او را بر زمین بگذارید، دست خود را به علامت درد روی شکم بگذارید و به راه بیفتید (پیام غیرکلامی). این پیام به کودک می گوید «وقتی به شکمم لگد می زنی، دردم می گیرد؛ بنابراین دوست ندارم تو را بغل کنم».

            گوشزد کردن

شاید این برای شما هم لذت بخش باشد که پلیس راهنمایی به جای جریمه کردن، تنها اخطار بدهد. در بسیاری از مواقع، اخطار دادن و گوشزد کردن کافی است تا رفتاری اصلاح شود؛ مثلاً «اگر یک بار دیگر توپ را داخل اتاق بیاوری، از تو می گیرمش».

اگر درباره ی موضوعی چند بار پشت سرهم اخطار دادید و کودک به بدرفتاری اش ادامه داد، وقت آن است که برای عملش مجازاتی در نظر بگیرید.

            تحسین کردن

طبیعت انسان این گونه است که اگر برای انجام کاری تشویق شود، با تلاش بیش تری به آن کار می پردازد. ازاین رو، وقتی تغییر مثبتی در فرزندتان دیدید، او را تشویق و تحسین کنید.

این کار شما باعث می شود که رفتارهای درست در کودک تقویت شوند و رفته رفته جایگزین رفتارهای نادرست او شوند.

2.اقدامات جدی

گاهی اقدامات جزئی نتیجه نمی دهند؛ بنابراین باید به اقدامات جدی تری دست زد. در این مرحله سه کار می توان انجام داد:

            جبران خسارت

وقتی کودک با بدرفتاری خسارتی می زند، باید تا آن جا که امکان دارد خسارت را جبران کند. مثلاً کودکی که شیرش را روی زمین ریخته است، می تواند با کمک کردن به مادرش در تمیز کردن فرش یا زمین، خسارتی را که وارد کرده است، جبران کند.

            محدودیت

هنگامی که کودک از موقعیتی که در آن قرار دارد سوءاستفاده می کند، می توانید امتیازی را که به او داده ید، محدود کنید؛ یعنی برای مدت کوتاهی او را از آن امتیاز محروم کنید؛ مثل جلوگیری از تماشای تلویزیون و بازی نکردن با اسباب بازی ها. همان طور که اشاره شد، این محدودیت ها نباید بیش از حد طولانی شوند. یک یا دو هفته می تواند برای فرزند در حکم همیشه باشد.

            فرستادن کودک به اتاقش

فرستادن کودک به اتاقش روش مؤثری است که می تواند جایگزین داد کشیدن، بدوبیراه گفتن، تهدید کردن و کتک زدن او شود. این روش از عصبانیت شما جلوگیری می کند. در این اقدام، کودک دقایقی را در اتاقش تنها می ماند و از حضور در جمع، بازی، تفریح و... محروم می شود. این حرکت نوعی مجازات است و ازآن رو مؤثر است که بچه ها آن را دوست ندارند. هم چنین بیش ترین اثربخشی را بر کودکان سه تا دوازده ساله دارد. اجرای این روش در آغاز، ممکن است با دشواری هایی همراه باشد. برخی از کودکان به راحتی با این تنبیه کنار نمی آیند؛ بنابراین باید آمادگی کامل داشته باشید.

پیش از این که کودک را به اتاق بفرستید باید به این نکته ها توجه کنید:

این روش را برای کودک توضیح دهید؛

رفتار نادرست موردنظر را به او یادآوری کنید؛

اتاق را ایمن کنید؛

وسایل سرگرم کننده را از آن خارج کنید؛

اگر کودک هنوز مفهوم زمان را درک نمی کند، از ساعت زنگ دار استفاده کنید.

مدت زمانی که کودک باید به اتاق خود فرستاده شود عبارت است از:

برای کودکان دو تا سه ساله، یک یا دو دقیقه؛

برای کودکان سه تا پنج ساله، دو یا سه دقیقه؛

برای کودکان بالای پنج سال، پنج دقیقه.

باید به کودک توضیح دهید که این زمان از وقتی که او آرام گیرد محاسبه خواهد شد.

اگر کودک از رفتن به اتاق خودداری کرد، یک دقیقه صبر کنید تا او کمی فکر کند و بعد دوباره درخواست خود را مطرح کنید. به او بگویید «خوب فکر کن. اگر به اتاقت نروی، اجازه نداری سوار دوچرخه ات بشوی. من با تو بحثی ندارم؛ تصمیم با خودت است».

اگر کودک به این نتیجه رسید که به اتاقش برود، شما به مقصودتان رسیده اید؛ وگرنه باید او را از یکی از امتیازاتش محروم کنید. برای مثال می توانید دوچرخه اش را قفل کنید و به او بگویید درصورتی می تواند از آن استفاده کند که برای مدت تعیین شده به اتاقش برود. البته توجه داشته باشید که باید چیزی را انتخاب کنید که بتوانید به راحتی آن را از کودک بگیرید.

نکته پایانی و مهم این که:

در فرمان پذیر کردن کودک، به هیچ وجه نباید عصبانی شد و از کوره دررفت؛ زیرا دراین صورت کودک می آموزد که چگونه می تواند شما را عصبانی کند و در آینده نیز همین کار را تکرار خواهد کرد. افزون بر این اگر هدفش از بی نظمی، جلب توجه شما بوده باشد، با عصبانی شدن نه تنها او را به مقصودش می رسانید؛ بلکه باعث تقویت رفتارش نیز می شوید.

برای مطالعه بیشتر می توانید به این منابع مراجعه کنید:

            مرکز پژوهش های صداوسیما، «نظم و انضباط»، قم، بوستان کتاب، 1382.

            گوردن، توماس، «خودانضباطی کودک و نوجوان»، ترجمه دکتر احمد زندی، تهران، بعثت، 1377.

            گوتمن، مریلین، «نظم آموزی به کودکان»، ترجمه مهدی قرچه داغی، تهران، پیک بهار، 1381.

            قائمی مقدم، محمدرضا، «روش های آسیب زا در تربیت از منظر تربیت اسلامی»، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، 1382.

            گاربر، استیفن، «چگونه با کودکم رفتار کنم؟»، ترجمه شاهین خزعلی و همکاران، تهران، مروارید، چاپ ششم، 1380.

            حسینی زاده، علی، «سیره تربیتی پیامبر و اهل بیت (ع)»، ج 1، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، 1380.

            استنهاوس، گلن، «کلیدهای پرروش اعتماد به نفس در کودکان و نوجوانان»، ترجمه ناهید آزادمنش، تهران، مؤسسه انتشارات صابرین، چاپ سوم، 1380.

 

مجید همتی

مرکز مشاوره ماوا، وابسته به موسسه امام خمینی



مطالب مرتبط

ارتباط با ما
عضویت در خبرنامه
logo-samandehi

نقل مطالب این سایت فقط با ذکر منبع و نشانی اینترنتی سایت و برای مقاصد غیر تجاری بلامانع است

نوردیده nooredideh.com

مطالب این سایت تنها جنبه اطلاع رسانی و آموزشی داشته و توصیه پزشکی تخصصی تلقی نمی شوند و نباید آنها را جایگزین مراجعه به پزشک جهت تشخیص و درمان دانست.

حتما بخوانید!!

حسودان کوچک(قسمت اول)
ادامه مطلب