سه اصل مهم در روانشناسی رشد

سه اصل مهم در روانشناسی  رشد

در روانشناسي رشد سه اصل مهم مطرح است. اول اين سه اصل را بیان می کنیم، سپس بر اساس اين سه اصل دوران رشد را تعريف می كنيم.

 

1. اصل اول در روانشناسي رشد اين است كه رشد يك جريان بهم پيوسته و مرتبط است. اين را از چه جهت عرض مي كنم؟ بخاطر اينكه فكر نكنيم مثلا كودكي، يك دوران است؛ نوجواني، يك دوران است؛ جواني، يك دوران است. همه اين دوره ها به هم مرتبط هستند. يعني اگر کسی فرزند جوان دارد، جوانی این شخص به این مربوط است كه چه نوجواني اي داشته است. اينکه این نوجواني را چگونه سپري كند، بستگي دارد كه كودكي اش را چگونه سپري كرده است. اين مسئله حتی به دوران قبل از ازدواج بر مي گردد! يعني الان شخصیت دختر و پسرهاي جوان مجرد تعيين مي كند چه فرزندي در آينده خواهند داشت. بدین ترتیب رشد يك جريان به هم پيوسته است.

بعضي افراد يك یا دو مرحله را ناديده می گيرند. این افراد يك مرتبه مي گويند: «من مي خواهم اين كار را بكنم و اين رفتار را داشته باشم». اين شخص رفتار دیگری دارد، اين مسائل به هم پيوسته است. جريان كودكي با جريان نوجواني با جريان جواني همگی به یکديگر پيوسته هستند و حَتّي به قبل تر از این دوران ها نیز پیوسته اند.

در روانشناسي مراحل رشد را بدین شکل تقسيم بندی مي كنند، بر اساس این اصل، مراحل رشد حدودا هشت یا نه مرحله مي شود. به مرحله اول، مرحله پيش از تولّد می گویند؛ جالب اين است كه روانشناسي هم به رشد قبل از تولد قائل است. ما فكر مي كنيم مسائلی که در مورد پيش از تولد گفته می شود، موضوعات اعتقادي و ديني است؛ خیر، در بحث روانشناسي مرحله پيش از تولد داريم.

مرحله بعدی، مرحله تولد تا شش سالگي است، بعد از آن شش سالگي تا دوازده سالگي، دوازده تا بيست سالگي است البته مراحل بعدی شامل بيست تا سي و سي تا پنجاه و شصت تا شصت و پنج سالگي به بالا می شود که موضوع بحث ما نیست. ولي آن چيزي كه مد نظر ما است این است که تربيت فرزند معمولاً تا حدود بيست سالگي مطرح می شود؛ يعني اگر تا بیست سالگی كار تربیت فرزند درست پيش رفته باشد، بعد از آن هم درست پيش مي رود.

بنابراین مراحل روانشناسي شامل قبل از تولد، تولد تا شش سالگي، شش تا دوازده، دوازده تا بيست سالگی است.

اما دين مي گويد مراحل رشد عبارت است از: قبل از تولد، تولد تا هفت، از هفت تا چهارده، از چهارده تا بيست و يك سالگی. يعني دين سه مرحله تا هفت ساله براي تربيت قائل است. بازه هایش كمي نزديك بازه های سنی روانشناسي است ولي كمي متفاوت است. در مراحل تربیتی دین يك مرحله هفت ساله اول هست، يك هفت ساله دوم و يك هفت ساله سوّم تا به مرز بيست و يك برسد. البته دین و روانشناسی بر سر مرحله قبل از این مراحل با همديگر اتفاق نظر دارند، هر دو مرحله قبل از تولد را هم در نظر می گیرند.

بدین ترتیب هر مرحله مي تواند كمك مرحله بعد باشد يا آسيب مرحله بعد باشد. يعني اگر شخصی كودكي بد داشته است مي توان منتظر بود كه نوجواني خوبي هم نداشته باشد و اگر این شخص بخواهد دوره نوجواني اش خوب باشد، خيلي باید زحمت بکشد؛ چون بايد خطاهاي دوره كودكي را هم جبران كند. حالا اگر شخصی همه اين مراحل را در مورد فرزندش خطا كرده باشد، قبل از تولد فرزند خطا كرده، رعايت و مراقبت نكرده است، در دوران كودكي هم مراقبت فرزندش را نكرده است، هفت ساله دوم هم توجه نداشته است؛ اکنون که فرزندش هفده ساله شده مي خواهد كاری بكند، کار خيلي سخت است، خيلي زحمت مي خواهد، خدا خیلی بايد كمك كند.

 

2. دومين اصل در روانشناسي رشد اين است كه رشد داراي الگوهاي تعريف شده و قابل پيش بيني است. رشد داراي الگوهاي تعريف شده است. بعضي افراد يك دفعه با این مسئله مواجه مي شوند؛ خير، اگر این افراد كمي مطالعه داشته باشد، انتظار بعضی رفتارها را از فرزندش دارد. من اگر كمي اخبار گوش كنم و جريان هوا را پيگيري كنم، مي دانم فردا باران می آيد. اين طور نيست كه يك دفعه با بارش باران سورپريز شوم، برای مثال ممکن است کسی بگويد: «من يك دفعه در جيب بچه ام فالن چیز را ديدم»، بلکه اين طور نبوده كه شما يك دفعه با آن مواجه شويد.

اگر مراحل رشد را مطالعه كنید و آگاهيتان را زياد كنید، انتظار برخی رفتارها را از فرزندتان دارید. اگر فرزندتان رفتاری را از خود نشان می دهد، مقتضاي سني وی اين است، آسيب ها و خطرهای مخصوص سن خود را دارد و کارهای خاصی برای پيشگيري هايش وجود دارد. اگر چنین کنیم، تعجّب نمي كنيم، شگفت زده نمي شويم. برای مثال اگر بچه ای دو ساله است و می خواهد وارد سه سالگي شود، این را می دانید که سه سالگي در بچه ها زمان نافرماني است. به فرض به او مي گوييد: «بيا لباس هايت را بپوشم» مي گويد: «خودم مي خواهم بپوشم» مي گوييد: «بپوش» گريه مي كند، مي گويد: «تو تنم كن». سه سالگي زمان نافرماني است.

در زندگي هم شما اين مسائل را مي دانيد و رعایت می کنید، برای مثال وقتي زمستان مي آيد، می دانید که زمستان مي آيد و هيچ وقت يك دفعه جا نمي خوريد، مي دانید هوا سرد خواهد شد، پس احتمالا بارشي خواهد داشت، پس احتمالا بخاري ها را از پیش آماده مي كنيد، دريچه هاي كولر را از پیش مي بنديد، لباس زمستاني را آماده مي گذاريد.

 

 

3. سومين نكته، تفاوت هاي فردي در رشد طبيعي است. با اينكه رشد در کودکان يك اصول كلي و يك فرمول هاي كلي دارد، يعني همه بچه هاي دو ساله خصوصيتي دارند، همه بچه هاي هشت ساله، همه هيجده ساله ها، ویژگی های شخصیتی خاص سن خود را دارند، برای مثال همه نوجوان ها ميل به اين دارند كه به يك گروهي متعلّق شوند، دوست ندارند زير سايه پدرشان باشند، از آن به بعد يك نوع استقلال ديگري را مي طلبند؛ اين خصوصیات و رفتارها با اينكه يك فرمول هاي تعريف شده اي دارند اما هر كسي خصوصيت خودش را دارد. چرا؟ چون وراثت این بچه ها متفاوت است.

اين مسئله به چه منظوری گفته می شود؟ از اين نکته سوّم چه استفاده اي مي شود؟ استفاده اول اين است كه نبايد انتظار داشت همه كودكان، همه كارهايشان مثل هم باشد. برای مثال چون بچه ای دیگر در سن يك سالگي حرف مي زند، پس بچه من هم بايد يك سالگي حرف بزند؛ خیر، در این مسئله وراثت و ژنتيك مهم هستند. در همین مثال اگر خود من در شش سالگي به حرف افتادم، در نتیجه بچه من نیز از طریق وراثت تحت تاثیر خصوصیات من است.

مثال دیگر اینکه چون بچه ای دیگر دستشويي اش را مي گويد، بچه من هم بايد بگويد. پس گاهي اوقات به علت اينكه ما به تفاوت هاي فردي توجهی نمی کنیم، همان فشار را به بچه خودمان مي آوريم، مي خواهيم او هم در همان سن به همان قابليت برسد؛ در صورتي كه اصلا بچه من روحيه، ژنتيك و وراثتش متفاوت است.

نكته دوم در خصوص استفاده از همين نکته سوم اين است كه براي همه كودكان نمي شود از رفتارهاي مشابه استفاده كرد. خيلي چيزها شبيه هم است و قوانين معلومي دارند اما هر كودكي نیز قوانين خاص خودش را دارد. گاهي هر كودكي قلق هاي خودش را دارد. اصول كلي ثابت است و قلق هر بچه اي نیز با بچه دیگر متفاوت است و پدر و مادر آگاه و فهميده با مطالعه قلق های فرزندشان را پيدا مي كنند.

استفاده دیگر از این نکته اين است كه خود اين تفاوت به بچه شخصيت مي دهد. دوست دارد شخص متفاوتی باشد.

 برگرفته از سخنرانی دکتر حورایی



مطالب مرتبط

ارتباط با ما
عضویت در خبرنامه
logo-samandehi

نقل مطالب این سایت فقط با ذکر منبع و نشانی اینترنتی سایت و برای مقاصد غیر تجاری بلامانع است

نوردیده nooredideh.com

مطالب این سایت تنها جنبه اطلاع رسانی و آموزشی داشته و توصیه پزشکی تخصصی تلقی نمی شوند و نباید آنها را جایگزین مراجعه به پزشک جهت تشخیص و درمان دانست.

حتما بخوانید!!

مراقبت های دوران بارداری، دوران میزبانی مادر2
ادامه مطلب