دوستان ناباب و ناسالم

 
سوال 164 از کتاب نسیم مهر استاد دهنوی ـ چرا برخی نوجوانان به دوستان نامطلوب گرایش می یابند؟ 
این گرایش عللی دارد: 
 
1. غفلت والدین: از مهم ترین علل گرایش نوجوان به دوستان نامناسب و ناشایست، به طور معمول، غفلت والدین در روابط فرزند با دیگران در دوران کودکی و ابتدای نوجوانی است. 
اگر به روابط فرزندمان با همسالان و دوستی های او به موقع توجه کنیم و ملاک های دوست خوب را به او بیاموزیم. (ر.ک: پرسش 160) ، و از همان کودکی در او پشتوانه دینی و فرهنگی و اعتماد به نفس ایجاد، و وی را درست تربیت کنیم، در دوران نوجوانی و بلوغ، کمتر با چنین مشکلی مواجه می شویم. 
انتخاب گروه های همسالان از طرف نوجوان، به تجارب دوران کودکی او، میزان خودباوری و گرایش های مذهبی اش بستگی دارد. 
2. ارتباط های فامیلی نادرست: ارتباط های خویشاوندی نسنجیده با نزدیکان نامطلوب، زمینه های گرایش او را به دوستان ناشایست فراهم می آورد؛ پس باید در این گونه ارتباط ها سنجیده تر عمل کنید. 
3. محیط های نامناسب: مدرسه، محله، باشگاه ورزشی و مؤسسه های هنری ناسالم نیز عاملی مؤثر برای دوستی های نامناسب هستند. در گزینش این گونه مؤسسه ها برای فرزند خود دقت کنید. 
4. عدم آگاهی: در موارد بسیاری، فرزندان از فایده دوستان خوب و ضرر همسالان ناسالم آگاه نیستند؛ پس بکوشید در موقعیت های خاص به آنان آگاهی دهید. (ر.ک: پرسش 162 و 163). 
به فرزند خود بیاموزید که دوست خوب می تواند بر شخصیت او اثر گذارد؛ به همین جهت، امام علی 7 می فرماید: قارن اهل الخیر تکن منهم با نیکان همنشین باش تا از آنان شوی. 
او را آگاه سازید که دوست بد باعث آلودگی وی خواهد شد و هر قدر نزدیکی اش با همسال نامناسب بیشتر باشد، آلودگی اش نیز افزون تر خواهد بود. 
ضرب المثلی انگلیسی می گوید: دوست بد مانند سگ آلوده به کثافت است که هر قدر به تو نزدیک تر باشد، بیشتر آلوده ات می کند
 
 
166 ـ پسر 16 ساله ام دوستان نامناسبی دارد؛ به گونه ای که تأثیر نامطلوبی بر رفتار و گفتارش گذاشته اند. آیا راهکاری وجود دارد که ارتباط آنان را قطع کنم؟ 
دوستی های فرزندان ما در سنین گوناگون، ویژگی هایی دارد. دوستی کودکان بین سنین 4 تا 8 عمیق نیست؛ بلکه ارتباطی یکطرفه است؛ بدین جهت، به راحتی قهر می کنند و دوستی ها را رابطه ای دامنه دار نمی بینند؛ بنابراین، والدین با سختی کمتری می توانند رابطه دوستی را قطع کنند. 
فرزندان تا 14 سالگی از دوستان خود تأثیر می پذیرند؛ اما هنوز هم به طور جدی صمیمیتی بین آنان ایجاد نمی شود؛ بنابراین، امیدی به قطع ارتباط آن ها هست؛ اما پس از 14 سالگی، وارد مرحله صمیمیت می شوند و دوستی هایشان پایدار می شود و به دوستان خود احساس وابستگی خاصی می یابند. 
عمیق ترین و بادوام ترین دوستی ها بین 14 تا 20 سال است؛ بدین سبب، قطع ارتباط فرزند با دوستان در این سن، بسیار مشکل است و باید کاملاً سنجیده و حساب شده باشد. 
برای قطع ارتباط او با دوستان نامناسب به نکته های ذیل توجه و از راهکارهای پیشنهادی استفاده کنید: 
1. از اهرم فشار استفاده نکنید؛ زیرا به موضع لجاجت می افتد و در برابر خواسته شما مقاومت خواهد کرد. 
2. برای قطع ارتباط، زیاد اصرار نکنید. حریص تر می شود. 
3. هرگز به دوستان او توهین نکنید. توجه داشته باشید که نوجوان درباره دوستان خود، تعصب ویژه ای دارد و جسارت شما او را سخت می آزارد و سبب پایداری دوستی اش خواهد شد. 
4. انتظار نداشته باشید که یکباره تمام دوستانش را کنار بگذارد و با همه قطع رابطه کند؛ بنابراین، بردبار باشید و به تدریج مشکل را حل کنید. بدین صورت که ابتدا از او بخواهید برخی از دوستانش را که آلودگی بیشتری دارند رها کند و با بقیه نیز کمتر ارتباط داشته باشد و به مرور ارتباط را قطع کند. 
امام علی 7 می فرماید: باین اهل الشرّ تبن عنهم از اهل شر دوری کن، از آنان جدا می شوی. 
5. با تغییر منزل، مدرسه، کلاس، سرویس مدرسه، باشگاه ورزشی و مؤسسه هنری اش، به طور غیرمستقیم، زمینه دیدار با دوستانش را کمتر کنید. 
6. با ارتباط بیشتر با نزدیکان مطلوب، زمینه جایگزینی دوستان شایسته را برایش فراهم سازید. 
7. اگر به دین و ارزش های مذهبی پایبند است، او را با آموزه های دین در این زمینه آشنا سازید و به او گوشزد کنید که دوست نامطلوب می تواند بر دین او اثر بگذارد (المرء علی دین خلیله؛ انسان بر دین دوست خود است.) 
بهترین زمان برای القای این ارزش ها، موقعیت های عاطفی (ر.ک: پرسش 19) ، و بهترین شیوه، تحریک عواطف و احساسات (ر.ک: پرسش 52) است که باید با نرمی و عطوفت، او را متوجه ضرر جدی دوست نامطلوب کنید. 
توجه داشته باشید که اشاره مستقیم به دوستان ناشایست او، وی را به موضع مقاومت می کشاند؛ بنابراین، بهتر است کلی گویی کنید. مناسب ترین جمله می تواند این باشد که« پسرم! مدتی است رفتار و کردارت تغییر کرده. خودت بررسی کن و ببین از کجا سرچشمه می گیرد. آیا معلم، همکلاسی یا دوست روی تو اثر گذاشته است؟»( دوست را به عمد در جایگاه سوم قرار دادم تا حساسیت او برانگیخته نشود). 
در صورت وجود زمینه های مذهبی در او، آیات شریف قرآن و روایات امامان معصوم : می تواند بر وی اثرگذار باشد. 
به او بگویید که روز قیامت، برخی با حسرت و پشیمانی می گویند: ای کاش فلانی را دوست نمی گرفتم. او مرا از راه حق گمراه ساخت: 
یا ویلتی لیتنی لم اتخذ فلاناً خلیلاً. لقد اضلنی عن الذکر بعد اذجاءنی 
سخن امام علی 7 نیز در این زمینه بسیار هشداردهنده است: مجالسة اهل الهوی منساةٌ للایمان و محضرةٌ للشیطان همنشینی با هواپرستان، سبب فراموشی ایمان می شود و محضر شیطان است. 
اگر اکنون برای قطع ارتباط موفق نشدید، سنین 18 تا 20 را از دست ندهید؛ زیرا در این سنین، به سبب اشتغال، دانشگاه، ازدواج و خدمت سربازی، دوستی ها ناپایدار می شود.
 
 
165 ـ از ترس آثار منفی دوستان و همسالان فرزند نوجوانم بر او، مانع ارتباطش با آنان در خارج از منزل می شوم. آیا این رفتار درست است؟ 
اگر محیط بیرون از خانه آلوده است و همسالان نوجوان شما نامطلوبند، رفتار شما درست است؛ اما باید خلاهای ناشی از این قطع ارتباط را به شیوه های دیگر( ارتباط با نزدیکان و دوستان مطلوب، باشگاه های ورزشی مناسب، مؤسسه های هنری سالم و..) پر کنید؛ زیرا انسان، موجودی اجتماعی است و به دوست نیاز دارد و این نیاز در نوجوان جدی تر است. دوستی ها جنبه مهمی از زندگی نوجوان را تشکیل می دهند و آثار مثبتی دارند (ر.ک: پرسش 161 و 162) 
فرزند شما، همکاری را با انجام کارهای گروهی با همسالان می آموزد؛ برای آزمودن عقاید، رفتار و جایگاه خود و این که فردی طبیعی است یا نه، از دوستان خود یاری می گیرد و در گروه همسالان، احساس آرامش و امنیت می کند. 
برخی والدین گمان می کنند که ارتباط اعضای خانواده با هم، جای ارتباط با همسالان را می گیرد؛ در حالی که چنین نیست؛ زیرا نوجوان، حس تعلق به گروه دارد و کنار روابط خانوادگی، با گروه های همسالان نیز باید ارتباط داشته باشد. 
در صورتی که محیط بیرون از منزل، آلودگی جدی ندارد و گاهی از همسالان فرزندتان بدرفتاری هایی را می بینید یا سخنان ناخوشایندی را می شنوید، او را از ارتباط با آنان منع نکنید. 
ندیدن هیچ گونه بدرفتاری و نشنیدن هیچ گونه سخن زشت از دیگران، برای فرزند شما مطلوب نیست. کودکان و نوجوانانی که هرگز سخنان زشت نمی شنوند و رفتار بد نمی بینند، در مواجهه با چنین رفتارها و سخنانی در آینده( در محیط های اجتماعی) شکننده خواهند بود. 
یادمان باشد که بدن فرزندان ما به مقداری ویروس نیاز دارد تا نقش پادزهر را در بدن ایفا کند. 
من معتقدم باید به فرزندانمان چنان پشتوانه دینی و فرهنگی بدهیم که از بدرفتاری های متعارف همسالان اثر نپذیرند. اگر ارزش ها و ضد ارزش ها و زشتی ها و زیبایی ها را برایشان تبیین کنیم، خود، خوب را از بد تشخیص می دهند و در مقابل زشتی ها مقاومت خواهند کرد. حتماً تاکنون کودک یا نوجوانی را دیده اید که به دلیل رفتار یا سخن زشت دوستش، خود با او قطع ارتباط کرده است بدون این که والدین از او بخواهند. 
حضور نوجوان شما در خارج از منزل( با شرایط پیش گفته)، اگر ضابطه مند باشد، اشکالی ندارد و تا زمانی که در اعتقادات دینی، رفتار، ادب و تحصیل او تغییر مهمی را احساس نکرده اید، نگران نباشید (البته از کنترل نامحسوس غفلت نکنید) و در نخستین موردی که آثار نامطلوب همسالان را احساس کردید، برای قطع ارتباط او اقدام کنید (ر.ک: پرسش 166)

nooredideh.com

کپی کردن مطالب سایت با ذکر منبع (www.nooredideh.com) بلامانع است