نام گذاری فرزند

نام گذاری فرزند

احترام والدين به فرزند در سال هاى بعد از تولد

همان طور كه در قسمت اوّل اشاره شد، افراد زمانى مى توانند استعدادها، و ابتكارها و خلاقيّت هاى خود را بروز دهند كه اعتماد و اتكاى به نفس داشته باشند و از اظهار نظر و انديشيدن نهراسند. به عبارت ديگر شخصيّت خود را در برابر ديگران و فرهنگ هاى بيگانه نبازند.

يكى از عوامل عمده ى پرورش اين روحيه در افراد خصوصاً كودكان، احترام به جا و به اندازه است; اين كه افراط در آن، شخصيّت كاذب در كودك ايجاد مى كند و باعث خودبزرگ بينى او مى شود، از طرفى تفريط و كم گذارى در آن; بى شخصيّتى و خود گم گشتگى كودك را در برخواهد داشت.

كودك در سنين 2 تا 3 سالگى، شخصيّت خود را به عنوان يك انسان مستقل مى يابد. در اين سنين، اظهار نظرها، پرسش هاى علمى و حتّى ايستادگى در برابر نظرات ديگران آغاز مى شود. مفاهيمى از قبيل زيبايى، زشتى، مالكيّت در او شكل مى گيرد.

همچنين كودك در اين سنين، بسيار مايل است بزرگ ترها به او توجه و مثل ديگران با آن ها برخورد نمايند، حرف هاى آنان را گوش كنند و بازى و كارهاى ديگرِ آنان را مسخره نكنند. خلاصه به شخصيّت آنان احترام بگذارند. در غير اين صورت، با حركات منفى از قبيل مخالفت با اوامر والدين، گريه ى بى جا، لجبازى و بهانه گيرى، شخصيّت خود را به اثبات مى رسانند و در صورت بى توجّهى والدين به اين امر، كم كم كودكان خودخور، گوشه گير، غير متكّى، تابع بدون چون و چراى ديگران و مقلّد محض ديگران خواهند بود و در بزرگى يا افرادى گوشه گير، عقده اى و خود كم بين و يا بر عكس افرادى گستاخ، بى حيا و جسور ـ كه هيچ حريمى را در شخصيّت افراد نمى شناسند ـ خواهند شد.

پيامبر اكرم ـ صلّى الله عليهوآلهوسلّم ـ درباره ى اهميّت تربيت صحيح اسلامى فرمود:

«أَكْرِمُوا أَوْلادَكُمْ وَ أَحْسِنُوا آدابَهُمْ.»[1]

اولاد خود را اكرام كنيد و تربيت آن ها را به بهترين وجه انجام دهيد.

در اين قسمت، به بخشى از مواردى كه اسلام درباره ى احترام به كودك فرموده، اشاره مى كنيم:

 

الف. نامگذارى

علت اصلى نامگذارى اشياء، انتقال مفاهيم آن ها از فردى به فرد ديگر بوده است; و به همين دليل است كه بيشتر نام هاى اصلىِ طبيعى، با مسمّاى خود، تناسب نسبى دارند.

پس از مدتى به دليل استعمال زياد، نام و مسمّى متّحد و يكى مى شود. به عبارت ديگر تداعى معانى نزديكى بين اسم و مسمّى ايجاد مى شود، به حدّى كه اسماء از مسمّاىِ خود حسن و قبح كسب مى كنند; هرچند ماهيّت اسم، چيزى جز يك سلسله حروفِ به دنبال هم چيز ديگرى نيست. اين اتّحاد تا آن جا پيش مى رود كه براى اشياء، چهار مرتبه از وجود قايل مى شوند (عينى، ذهنى، كتبى و لفظى) كه دوتاى آخر از سنخ لفظ هستند و وجودى جز همان وجود لفظى ندارند ولى به دليل اتّحاد با مسمّاى خود، به منزله ى مرتبه اى از آن مى شوند (مثل: گُل و گِل). كه اولى از مسّماى خود لطافت را كسب كرده و دومى كثيفى را در عين آن كه هر دو در لفظ شبيه هم هستند. الفاظ در نامگذارى انسان، با حُسن يا قبحى كه قبلا از مسمّاى خود كسب كرده اند به كار مى روند، بنابراين اين انسان نيست كه در مرحله ى اوّل به نام خود شخصيّت مى دهد بلكه نام او به او شخصيّت مى دهد.

امام رضا ـ عليه السّلام ـ در اين باره مى فرمايد:

ـ «أَوَّلُ ما يَبَرُّ الرَّجُلُ وَلَدَهُ أَنْ يُسَمِّيَهُ بِاسْم حَسَن فَلْيُحْسِنْ أَحَدُكُمُ اسْمَ وَلَدِهِ.»[2]

اوّلين خوبى مرد در حق فرزندش آن است كه براى او نام خوب قرار دهد، پس هركدام از شما، اسم فرزندش را خوب انتخاب كند.

ـ «سَمِّهِ بَأَحْسَنِ الاَْسْماءِ وَ كَنِّهِ بَأَحْسَنِ الْكُنى.»[3]

به بهترين اسم او را نامگذارى كن و بهترين كنيه را براى او برگزين.

نيز رسول اكرم ـ صلّى الله عليهوآلهوسلّم ـ فرمود:

«إِنَّ أَوَّلَ ما يَنْحَلُ أَحَدُكُمْ وَلَدَهُ الاِْسْمُ الْحَسَنُ.»[4]

اوّلين چيزى كه يكى از شما به فرزندش مى بخشد، اسم خوب است.

تأثير نام خوب يا بد، در ابعاد گوناگون شخصيّت و زندگى كودك به حدّى است كه اسلام آن را يكى از حقوق فرزند بر والدين قرار داده است.

رسول اكرم ـ صلّى الله عليهوآلهوسلّم ـ فرمود:

«مِنْ حَقِّ الْوَلَدِ عَلَى الْوالِدَيْنِ يُحَسِّنُ اسْمَهُ وَ يُحَسِّنُ أَدَبَه.»[5]

از حقوق فرزند بر پدرش آن است كه اسم او را نيكو قرار دهد و خوب تربيتش نمايد.

مردى از رسول الله ـ صلّى الله عليهوآلهوسلّم ـ پرسيد:

«ما حَقُّ ابْنِى هَذا؟ قالَ تُحَسِّنُ اسْمَهُ وَ أَدَبَهُ وَ تَضَعُهُ مَوْضِعاً حَسَناً.»[6]

حق اين فرزند بر من چيست؟ فرمود اسم خوب بگذارى، خوب تربيتش كنى و او را با خانواده ى خوبى وصلت دهى.

رسول الله ـ صلّى الله عليهوآلهوسلّم ـ فرمود:

«مِنْ حَقِّ الْوَلَدِ عَلى والِدِهِ ثَلاثَةٌ: يُحَسِّنُ اسْمَهُ وَ يُعَلِّمُهُ الْكِتابَةَ وَ يُزَوِّجُهُ إِذا بَلَغَ.»[7]

از حق فرزند بر پدرش سه چيز است: اسمش را خوب قرار دهد، به او نوشتن بياموزد و هنگامى كه بالغ شد، او را تزويج كند.

 

رابطه ى نام با فرهنگ خانواده

انتخاب نام نيك يا بد، نشان دهنده ى معيار ارزش ها در خانواده است; زيرا هر كس مايل است بر فرزندش، زيباترين نام را كه براى او قداست دارد، انتخاب كند و صاحب آن نام سنبل و الگو و معيار ارزش ها در خانواده است.

امام صادق ـ عليه السّلام ـ به نقل از پيامبر اسلام ـ صلّى الله عليهوآلهوسلّم ـ فرمود:

«مَنْ وُلِدَ لَهُ أَرْبَعَةُ أَوْلاد لَمْ يُسَمِّ أَحَدَهُمْ بِاسْمِى فَقَدْ جَفانِى.»[8]

كسى كه براى او چهار كودك متولد شود و هيچ يك را به اسم من نامگذارى نكند، به من جفا كرده است.

بى جهت نيست كه بين اعراب جاهليّت، بسيار مرسوم بود كه اسامى فرزندان خود را به نام هاى حيوانات وحشى مثل گرگ و سگ و پلنگ و ببر و شير نامگذارى مى كردند; هرچند علت آن را ايجاد رعب در دل دشمنان مى دانستند ولى ايده ى آنان ـ تفوّق و برترى بر همه را نيز مى رساند ـ علاوه بر آن كه وقتى كسى را هميشه به نام گرگ و سگ خطاب كنند، در روحيات او بى تأثير نخواهد بود.

احمد بن هيثم مى گويد: از امام رضا ـ عليه السّلام ـ پرسيدم: چرا عرب فرزندان خود را سگ، يوزپلنگ، ببر و شبيه اين ها نامگذارى مى نمود؟ حضرت رضا ـ عليه السّلام ـ در جواب فرمود:

«كانَتِ الْعَرَبُ أَصْحابَ حَرْب فَكانَتْ تُهَوِّلُ عَلَى الْعَدُوِّ بِأَسْماءِ أَوْلادِهِمْ.»[9]

اعراب اهل جنگ بودند و با اسم هاى فرزندانشان، در دل دشمن رعب مى انداختند.

يك شنونده به خوبى مى تواند از اسامى فرزندان يك خانواده، روح جمعى حاكم بر آن خانواده را تا حدودى حدس بزند. به عنوان مثال انتخاب نام هاى شاهان و پهلونان گذشته ى ايران همچون داريوش، كوروش، رستم، اسفنديار و... نشانه ى تفوّق و برترى روح ملّيت بر مذهب و انتخاب نام هاى بيگانه، نشانه ى خودباختگى در مقابل فرهنگ بيگانه است.

 

تأثير نام در محيط خانواده

از آن جا كه نام فرزندان، بيشترين لفظى است كه در طول شبانه روز در محيط خانه تكرار مى شود، به قطع در روحيه ى افراد و روح كلّى خانواده، تأثير مى گذارد. چه بسا به همين دليل است كه بسيار سفارش شده اسم هاييى براى فرزندان خود انتخاب كنيد كه انسان را به ياد خدا و بندگى او بياندازد.

امام باقر ـ عليه السّلام ـ مى فرمايد:

«أَصْدَقُ الاَْسْماءِ ما سُمِّىَ بِالْعُبُودِيَّةِ وَ أَفْضَلُها أَسْماءُ الاَْنْبِياءِ.»[10]

راست ترين و درست ترين نام ها آن است كه به عبوديّت ناميده شود و برترين آن ها، اسم هاى پيامبران است.

همچنين امير مؤمنان ـ عليه السّلام ـ مى فرمايد:

«إِذا سَمَّيْتُمْ فَاعْبُدُوا.»[11]

هنگامى كه مى خواهيد نامگذارى كنيد، نامى را انتخاب كنيد كه در آن تعبّد باشد.

 

نام و شخصيّت كودك

روح كودك از آغاز تولد، با نام خودش خو مى گيرد و چه بسا اوّلين الفاظى كه بر زبان مى راند و با شنيدن آن ناخودآگاه صورت خود را برمى گرداند، نام خودش است، لذا كم كم اين لفظ با روح او عجين مى شود، بنابراين در هر صورت ـ چه معناى بلند و يا بى ارزشى داشته باشد ـ در ذهن و روح او تأثير خواهد داشت، چنان كه حضرت امام حسين ـ عليه السّلام ـ در روز عاشورا، خطاب به پيكر حُر فرمود:

«أَنْتَ حُرٌّ كَما سَمَّتْكَ أُمُّكَ.»[12]

تو آزاده اى، همان گونه كه مادرت ]تو را به اين نام[ ناميد.

به عنوان نمونه نام محمّد به حدّى ارزشمند است كه كودك به حسب ظاهر هم از آن كسب فضيلت مى كند، تا چه رسد به فضايل روحانى، چنان كه رسول خدا ـ صلّى الله عليهوآلهوسلّم ـ مى فرمايد:

«إِذا سَمَّيْتُمُ الْوَلَدَ مُحَمَّداً فَأَكْرِمُوهُ وَ أَوْسِعُوا لَهُ فِى الْمَجْلِس.»[13]

هنگامى كه فرزندتان را محمد ناميديد او را اكرام كنيد و در مجالس براى او جا باز كنيد و روى بر او ترش ننماييد.

نام خوب در روز قيامت

در نصوص دينى و در احوال قيامت چنين وارد شده كه افراد در روز قيامت
به نام هايشان خوانده مى شوند، قهراً نام خوب بى تأثير در حال آنان در
آن روز سخت نيست، خيلى فرق مى كند كسى را به نام دشمنان پروردگار و
اهل بيت ـ عليهم السّلام ـ صدا بزنند تا در محكمه ى الهى حاضر شود و يا
دوستان حق و هم نام اهل بيت را و چه بسا همين مقدار ارتباط، باعث نجات او شود.

امام صادق ـ عليه السّلام ـ به نقل از پيامبر ـ صلّى الله عليهوآلهوسلّم ـ فرمود:

«إِسْتَحْسِنُوا أَسْماءَكُمْ فَإِنَّكُمْ تُدْعَوْنَ بِها يَوْمَ الْقِيامَةِ قُمْ يا فُلانَ بْنَ فُلان إِلى نُورِكَ وَ قُمْ يا فُلانَ بْنَ فُلان لا نُورَ لَكَ.»[14]

براى خود نام خوب انتخاب كنيد، همانا شما روز قيامت به آن نام ها خواند مى شويد، ]گفته مى شود [فلان بن فلان برخيز و به سوى نورت ]برو[ و فلان بن فلان برخيز كه براى تو نورى نيست.

از امام صادق ـ عليه السّلام ـ سؤال شد: ما ]خودمان را[ به نام هاى شما و پدرانتان نامگذارى مى كنيم، آيا براى ما فايده اى دارد؟ در جواب فرمود: بله والله.

با توجه به مطالب گذشته، اهميّت انتخاب نام نيك و ملاك خوب و
بد بودن نام ها روشن مى شود. به همين دليل پيامبر اكرم ـ صلّى الله عليهوآلهوسلّم ـ
و ائمه معصومين ـ عليهم السّلام ـ صريحاً از بسيارى نام ها و كنيه هاى زشت اظهار تنفّر و انزجار مى نمودند، حتى در مواردى شخصاً اقدام به تغيير اسامى
مى فرمودند.

خداوند متعال در اين باره مى فرمايد:

(وَ لاَ تَنَابَزُواْ بِالاَْلْقَـبِ بِئْسَ الاِسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الاِْيمَـنِ)[15]

و به همديگر لقب هاى زشت مدهيد; چه ناپسنديده است نام زشت پس از ايمان.

همچنين امام صادق ـ عليه السّلام ـ فرمود:

«أَنَّ رَسُولَ اللهِ ـ صلّى الله عليهوآلهوسلّم ـ كانَ يُغَيِّرُ الاَْسْماءَ الْقَبِيحَةَ فِى الرِّجالِ وَ الْبُلْدانِ.»[16]

همانا پيامبر ـ صلّى الله عليهوآلهوسلّم ـ نام هاى بدِ مردها و شهرها را تغيير مى داد.

همچنين اسم يكى از دختران عمر عاصيه (به معناى زن گناهكار) بود كه پيامبر او را جميله ناميد.

نيز ابو رافع از زينب دختر اُمّ سلمه نقل مى كند:

«نام زينب دختر امّ سلمه برّه بود، پس گفته شد كه او به اين اسم به خود مى بالد، پيامبر او را زينب ناميد.»[17]

همچنين زراره از امام باقر ـ عليه السّلام ـ نقل مى كند كه فرمود:

«مردى با امام سجاد ـ عليه السّلام ـ رفت و آمد داشت كه كنيه او ابامُرّ بود و اين گونه بود كه هنگامى كه از او اجازه مى گرفت مى گفت: ابامرّه در آستانه ى در است. امام سجّاد ـ عليه السّلام ـ گفت: تو را به خدا هنگامى كه به درب منزل ما آمدى، نگو ابامُرَّه!»[18]

ابامرّه كنيه ى شيطان است و كسى كه چنين نامى را براى خود انتخاب مى كند، خود را شيطان صفت و رذل قلمداد مى نمايد و باعث مى شود ديگران او را تحقير كنند.

 

نتيجه

با توجه به اهتمام شارع درباره ى نامگذارى فرزند و اين كه حتى نام زيبا
يا زشت فرد تا روز قيامت همراهش مى باشد، دستورات عملى در اين باب وارد شده است:

1. نام فرزند قبل از تولّد و در چهار ماهگى انتخاب شود و اگر نام ثابتى برايش مشخص نشده، اگر پسر است به طور موقت او را محمد بخوانند و بعد از تولّد در صورت تمايل نامش را تغيير دهند.

امام صادق ـ عليه السّلام ـ در اين باره مى فرمايد:

«لا يُولَدُ لَنا وَلَدٌ إِلاّ سَمَّيْناهُ مُحَمَّداً فَإِذا مَضى لَنا سَبْعَةُ أَيّام فَإِنْ شِئْنا غَيَّرْنا وَ إِنْ شِئْنا تَرَكْنا.»[19]

براى ما فرزندى به دنيا نمى آيد، مگر اين كه نام او را محمد مى گذاريم. بعد از هفت روز اگر خواستيم اسمش را عوض مى كنيم و اگر خواستيم ]او را[ بر آن نام باقى مى گذاريم.

همچنين امير مؤمنان على ـ عليه السّلام ـ در حديث شريفى مى فرمايد:

«فرزندانتان را قبل از تولد نامگذارى كنيد و اگر نمى دانستيد پسر است يا دختر، به نام هايى كه براى پسران و دختران است نامگذارى كنيد. اگر فرزند سقط شد و او را نامگذارى نكرده بوديد، روز قيامت به شما مى گويد:
مرا نامى نگذاريد و پيامبر محسن ـ عليه السّلام ـ را قبل از تولّد نامگذارى نمود.»[20]

2. براى دختران اسامى و القاب حضرت زهرا ـ عليهاالسّلام ـ و براى پسران اسم هاى محمد، احمد، على و... توصيه شده است. در روايتى آمده است:

«فقر وارد خانه اى نمى شود كه در آن خانه نام هاى محمد، احمد، على، حسن، حسين، جعفر، طالب، عبدالله و از زنان فاطمه ... ـ عليهم السّلام ـ باشد.»[21]

همچنين پيامبر گرامى اسلام ـ صلّى الله عليهوآلهوسلّم ـ مى فرمايد:

«مَنْ وُلِدَ لَهُ أَرْبَعَةُ أَوْلاد لَمْ يُسَمِّ أَحَدَهُمْ بِاسْمِى فَقَدْ جَفانِى.»[22]

هر كس چهار فرزند براى او متولد شود و هيچ كدام از آنان را به نام من نامگذارى نكند، به من جفا كرده است.

3. به طور كلّى در نامگذارى، بايد به ملاك هاى ذكر شده توجّه شود، همچنين نام فرد بايد با ياد حق عجين شده باشد تا خواص ذكر شده را داشته باشد.

امام باقر ـ عليه السّلام ـ فرمود:

«أَصْدَقُ الاَْسْماءِ ما سُمِّىَ بِالْعُبُودِيَّةِ وَ أَفْضَلُها أَسْماءُ الاَْنْبِياءِ.»[23]

همچنين امير مؤمنان ـ عليه السّلام ـ فرمود:

«اِذا سَمَّيتُمْ فَاعْبُدُوا.»[24]

هنگامى كه مى خواهيد نامگذارى كنيد، نامى را انتخاب كنيد كه در آن تعبّد باشد.

4. نام شناسنامه اى يا عرفى: بديهى است آن چه شرعاً نام يك شخص محسوب مى شود و آثار مذكور در بحث هاى قبلى را دارد، نام عرفى فرد است والاّ اگر بهترين اسم ها در شناسنامه ى او نوشته شده باشد ولى به اسم ديگرى خوانده شود، هيچ ارزشى نخواهد داشت.



[1]. مستدرك الوسائل، ج 15، ص 168.

[2]. كافى، ج 6، ص 18.

[3]. مستدرك الوسائل، ج 15، ص 127.

[4]. مستدرك الوسائل، ج 15، ص 127.

[5]. مستدرك الوسائل، ج 15، ص 128.

[6]. وسائل الشيعه، ج 21، ص 390.

[7]. مستدرك الوسائل، ج 15، ص 166.

[8]. كافى، ج 6، ص 19.

[9]. وسائل الشيعه، ج 21، ص 390.

[10]. كافى، ج 6، ص 18.

[11]. شرح نهج البلاغه، ج 19، ص 366.

[12]. بحارالانوار، ج 45، ص 14.

[13]. وسائل الشيعه، ج 21، ص 394.

[14]. كافى، ج 6، ص 19.

[15]. سوره ى حجرات، آيه ى 11.

[16]. وسائل الشيعه، ج 21، ص 390.

[17]. «كانَ إِسْمُها بَرَّه فَقِيلَ تَزَكّى نَفْسها فَسمّاها رَسُولُالله ـ صلّى الله عليهوآلهوسلّم ـ زَيْنَب.» صحيح مسلم،ج6،ص173.

[18]. «يَقُولُ إِنَّ رَجُلا كانَ يَغْشى عَلِىَّ بْنَ الْحُسَيْنِ ـ عليه السّلام ـ وَ كانَ يُكَنّى أَبا مُرَّةَ فَكانَ إِذا اسْتَأْذَنَ عَلَيْهِ يَقُولُ أَبُو مُرَّةَ بِالْبابِ فَقالَ لَهُ عَلِىُّ بْنُ الْحُسَيْنِ ـ عليه السّلام ـ بِاللهِ إِذا جِئْتَ إِلى بابِنا فَلا تَقُولَنَّ أَبُو مُرَّةَ.» كافى، ج 6، ص 21.

[19]. كافى، ج 6، ص 18.

[20]. «سَمُّوا أَوْلادَكُمْ قَبْلَ أَنْ يُولَدُوا فَإِنْ لَمْ تَدْرُوا أَ ذَكَرٌ أَمْ أُنْثى فَسَمُّوهُمْ بِالأَسْماءِ الَّتِى تَكُونُ لِلذَّكَرِ وَ الاُْنْثى فَإِنَّ أَسْقاطَكُمْ إِذا لَقُوكُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ لَمْ تُسَمُّوهُمْ يَقُولُ السِّقْطُ لاَِبِيهِ أَلاّ سَمَّيْتَنِى وَ قَدْ سَمّى رَسُولُ اللهِ ـ صلّى الله عليهوآلهوسلّم ـ مُحَسِّناً قَبْلَ أَنْ يُولَدَ.» كافى، ج 6، ص 18.

[21]. «لا يَدْخُلُ الْفَقْرُ بَيْتاً فِيهِ اسْمُ مُحَمَّد أَوْ أَحْمَدَ أَوْ عَلِيّ أَوِ الْحَسَنِ أَوِ الْحُسَيْنِ أَوْ جَعْفَر أَوْ طالِب أَوْ عَبْدِ اللهِ أَوْ فاطِمَةَ مِنَ النِّساءِ.» كافى، ج 6، ص 19.

[22]. كافى، ج 6، ص 19.

[23]. كافى، ج 6، ص 18.

[24]. شرح نهج البلاغه، ج 19، ص 367.

 



مطالب مرتبط

ارتباط با ما
عضویت در خبرنامه
logo-samandehi

نقل مطالب این سایت فقط با ذکر منبع و نشانی اینترنتی سایت و برای مقاصد غیر تجاری بلامانع است

نوردیده nooredideh.com

مطالب این سایت تنها جنبه اطلاع رسانی و آموزشی داشته و توصیه پزشکی تخصصی تلقی نمی شوند و نباید آنها را جایگزین مراجعه به پزشک جهت تشخیص و درمان دانست.

حتما بخوانید!!

اثرات تنبیه بدنی
ادامه مطلب